10. Hukuk Dairesi 2026/1839 E. , 2026/4098 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ : Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2024/954 E., 2025/1771 K.
İLK DERECE MAHKEMESİ : Gaziantep 1. İş Mahkemesi
SAYISI : 2023/220 E., 2024/126 K.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı Kurum vekili ile davalı ... vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde, davacının davalı ... Belediyesi Sosyal İşler Müdürlüğünde 04.06.1990-04.08.1990 tarihlerinde işçi olarak çalıştığını, Kurum kayıtlarında da davacının işe giriş tarihinin 04.06.1990 olarak görüldüğünü, davalı ... sigortanın primlerini hiç yatırmadığını, davalı ... kayıtlarında da davacının, davalı Belediyede işe giriş tarihi olan 04.06.1990 tarihi itibariyle 2 aylık fiili çalışması bulunduğunu, ancak 1 günlük sigortalılığın tespiti için bu davayı açtıklarını beyan ederek, davacının, davalı ... Belediyesi Sosyal İşler Müdürlüğü nezdinde işe giriş tarihi olan 04.06.1990 itibariyle 1 günlük çalışma süresinin tespitine karar verilmesini talep etmiştir.
II. CEVAP
Davalı ... vekili cevap dilekçesinde, hak düşürücü süre ve zamanaşımı itirazlarında bulunduklarını, müvekkili Kurum kayıtları incelendiğinde davacının davalı taraf yanında talepte bulunduğu tarihlere ilişkin kesintisiz çalıştığına dair herhangi bir kayda rastlanmadığını, Kurum kayıtlarının resmi belge olması nedeniyle davacının resmi kayıtlarda görülmeyen hizmetinin varlığını kanıtlaması ancak aynı güçte deliller ile mümkün olacağını, bu nedenle davanın reddine karar verilmesini, kabul edilmesi halinde davayı müvekkili Kurum tahrik etmediğinden ve kusurda bulunmadığından yargılama gideri ve vekalet ücretinden sorumlu tutulmaması gerektiğini beyan etmiştir.
Davalı ... vekili, davacının belediyede çalıştığına dair herhangi bir kayıt bulunamadığını, davacının belediye ile hiçbir bağlantısı olmadığını, bu nedenle davanın reddine karar verilmesi gerektiğini beyan etmiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulü ile davacının, Kurumun ... sicil numaralı dosyasında işlem gören ... Sosyal İşler Müdürlüğüne ait iş yerinde hizmet akdine dayalı olarak sigorta primine esas kazancın alt sınırından 04.06.1990 tarihinde 1 gün süre ile çalıştığının tespitine karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ... vekili ile davalı ... vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur. Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davalılar vekillerinin istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ... vekili temyiz isteminde bulunmuştur. Davalı Kurum vekili temyiz dilekçesinde, Kurum kayıtlarında bulunmayan çalışma olgusunun tanık beyanları ile kanıtlanmasının mümkün olmadığını, keza Kurum kayıtlarının aksinin ancak yazılı belgelerle kanıtlanabileceğini, dava konusu olayda olduğu üzere çalışma iddialarının bilgi ve belgelere dayanmaksızın ve doğrulanmaksızın salt yetersiz ve soyut nitelikte tanık beyanlarına dayandırılması nedeniyle davanın reddi gerektiğini belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Uyuşmazlık, (1) gün süre ile sigortalı çalıştığının tespiti istemine ilişkindir.
1.Davanın yasal dayanakları, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 2., 6., 9., 79., 108. maddesi hükümleridir.
506 sayılı Kanun'un 79/10. (5510 sayılı Kanun’un m. 86/9.) maddesine göre, “yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde mahkemeye başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları nazara alınır.”
Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanların hizmetlerin tespitine ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkindir. Bu nedenle özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu çerçevede hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyerek, gerekli araştırmaların re'sen yapılması ve kanıtların toplanması gerektiği göz önünde bulundurulmalıdır.
Somut olay bakımından davacının çalışmalarının geçtiğini ileri sürdüğü iş yeri belediye olup bir kamu kuruluşudur. Kamu kuruluşu olan iş yerinde geçen çalışmaların resmî kayıtlara dayanması ve ücretlerin yazılı belge ile ödenmesi esastır.
Bu da dava konusu çalışmaların sigortalı çalışma niteliğinde olup olmadığı, sigortalı çalışma niteliğinde ise çalışmanın varlığı yönünden dönemde bordrolu olan tanık, yoksa komşu işyeri tanığı araştırarak ifadelerinin alınması, varsa bu döneme ilişkin makbuz, fatura, defter gibi tüm kayıt ve belgelerin incelenmesi, 5 06... sayılı Kanunlar ile Yargıtayın yerleşik içtihatları gereğidir.
2.Mahkemenin yazılı hükmü, eksik inceleme ve değerlendirmeye dayalıdır. Yukarıda anılan yasal düzenleme ve açıklamalara göre inceleme konusu dava değerlendirildiğinde, davalı ... unvanlı işverenin ... sicil no.lu iş yerinden davacı adına 04.06.1990 tarihli işe giriş bildirgesinin verilmiş olduğu, büro işleri mahiyetli işyerinin 05.05.1989 tarihinde kanun kapsamına alındığı, davacı asilin Mahkemede alınan beyanında .. .. Lisesinde lise öğrencisi iken okul idaresi tarafından davalı ... bünyesinde çalışmak isteyen öğrencilerin belediyeye yönlendirilmesi kapsamında sahada çalıştığını, mahaleleri gezerek kaç ev var, kaç kişi ikamet ediyor hususlarla ilgili istitistiki hususlarda araştırma yaptıklarını, kendisi ile birlikte okuldan 20 arkadaşının bu şekilde çalıştığını ancak ancak hiçbirinin sigortasının yapılmadığını, bu hususla ilgili belediyede çalışan sekreterin olduğunu, yanlarında belediye personeli olmadığını, bildiği kadarıyla davalı ... ile okuduğu okul arasında resmi olarak iddia ettiği çalışma şekline yönelik herhangi bir anlaşma protokol vs olmadığını, Mahkemece davalı ... ve okul nezdinde de yapılan araştırmada bir protokolün olmadığının bildirildiği, dinlenen tanıklardan ... davacının 1990 yılı TÜİK tarafından yapılan kamu araştırmasında belediyede görevlendirildiğini, davacının evrakları getirdiğini kendisinin de daktilo ile yazarak tutanak altına aldığı yönünde beyanda bulunduğu ancak Mahkemece iş yerinin bir kamu kuruluşu olduğu dikkate alınmadan eksik araştırma ve inceleme ile sonuca gidilmesi isabetsiz olmuştur.
Buna göre Mahkemece yapılacak iş, davalı Belediyeden davacıya ücret ödenip ödenmediğini sormak ve ihtilaflı döneme ait ücret bordroları ile puantaj kayıtlarının tamamının aslını veya onaylı ve okunaklı örneklerini getirtmek, ücret ödeme bordrolarında davacının imzasının bulunup bulunmadığını saptamak, davacının iş yeri özlük dosyasının eksiksiz ve onaylı bir örneğini Belediyeden istemek, davacının ihtilaflı dönemde ücretini ne şekilde aldığını araştırmak, bu konuda davacının beyanını almak, ücretini nasıl aldığını, kim tarafından nasıl ödendiğini sormak, bu dönemde çalıştığına ve ücret aldığına ilişkin belgeleri getirtmek, davacının resmi kayıtlara geçmeyen dönemlerde çalıştığını ve ücretini aldığını gösterir belgelerin ibraz edilememesi halinde bunun nedenini araştırmak, haklı ve izah edilebilir bir nedene dayanıyor ise ancak bu takdirde tanık sözlerine itibar etmek, özellikle kamu kurumu olan davalı işyerinde ücret alma iddiasının yazılı belgelerle ispat edilebileceği göz önünde bulundurularak varılacak sonucuna göre karar vermekten ibarettir.
Bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, yazılı şekilde karar tesisi, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle,
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,
2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
Peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgili Belediyeye iadesine,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
08.04.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.