10. Hukuk Dairesi 2026/790 E. , 2026/4798 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ : Adana Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2025/572 E., 2025/2077 K.
İLK DERECE MAHKEMESİ : ... 6. İş Mahkemesi
SAYISI : 2022/88 E., 2024/394 K.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde, davacının 08.02.1988 tarihinde ... Meyve Suyu Fabrikasında işçi olarak çalıştığını, emeklilik işlemleri ile ilgili olarak ...'ya müracat ettiğinde davalı Kurumca 02.03.2018 tarihli cevabi yazı ile işe giriş bildirgesi mevcut olmasına rağmen ücret bordrosunda ismine rastlanılmadığından ... Meyve Suyu Fabrikasındaki çalışmasıyla ilgili hizmetinin bulunmadığının bildirildiğini belirterek, müvekkilinin ... Meyve Suyu Fabrikası adlı iş yerinde 08.02.1988 tarihinde bir gün sigortalı çalıştığının ve sigorta başlangıç tarihinin 08.02.1988 tarihi olduğunun tespitine karar verilmesini talep etmiştir.
II. CEVAP
Davalı ... vekili cevap dilekçesinde, davacının 08.02.1998 tarihinde çalıştığı iddiası ile iş bu davayı açmış ise de davacının iddia ettiği tarihte işe giriş bildirgesinin bulunduğu, fakat işverenin Kuruma vermiş olduğu dönem bordrosunda isminin yer almadığını belirterek, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "...davacı, dava dışı ... Meyve Suyu Fabrikasında 08.02.1988 tarihinde bir gün çalıştığının ve sigorta başlangıç tarihinin 08.02.1988 tarihi olduğunun tespitine karar verilmesini talep etmiştir. Davacının hizmet cetveli incelendiğinde, dava konusu dönemde bildirim olmadığı görülmüştür. Davanın dayanağını, dava dışı .. sicil numaralı işveren ...tarafından davalı kuruma verilen ve kurum kayıtlarına 18.02.1988 tarih ve 51366 varide sayısı ile intikal eden, işe başlama tarihi 08.02.1988 tarihli işe giriş bildirgesine dayalı olarak açıldığı anlaşılmaktadır. Davacı duruşmada, işveren ...isimli kişiyi tanımadığını, ...isimli işveren nezdinde çalışmadığını, 08.02.1988 tarihinde ... Meyve Suyu Fabrikasında çalıştığını beyan etmiştir. Davacının çalıştığını beyan ettiği ... Meyve Suyu Fabrikasının ... Tarım ve Gıda Ürünleri Sanayi ve ... A.Ş.'ye ait iş yeri olduğu tespit edilmiştir. Davacının çalıştığı iş yerinin ise ... .. yolu 10 km'sinde bulunan .. sicil sayılı narenciye paketleme mahiyetindeki iş yeri olduğu anlaşılmıştır. Nitekim, davacı ile birlikte çalıştığını beyan eden tanıklar .. ve ..'ın bu dönemde .. sicil numaralı ... Tar. Ür. San. A.Ş'den sigorta bildirimleri yapıldığı tespit edilmiştir. ... kayıtlarına göre, .. sicil numaralı bu iş yerinin 01.06.1988 tarihinde kanun kapsamına alındığı ve 30.06.1988 tarihleri kanun kapsamından çıkartıldığı, daha sonra ... unvanı değişikliği ile ... Tarım Ürünleri Sanayi ve İhracaat A.Ş olduğu görülmüştür. Dava konusu işe giriş bildirgesinin ise ... sicil numaralı ... .. isimli gerçek kişi işverene ait "tahmil tahliye" işi mahiyetindeki iş yerinden verildiği, bu iş yerinin ... kayıtlarına göre 01.01.1988 tarihinde kanun kapsamına alındığı ve 28.02.1988 tarihinde kanun kapsamından çıkartıldığı anlaşılmıştır. Bu şekilde, işe giriş bildirgesinde işveren olarak yazı "... ..." isminin gerçeği yansıtmadığı fark edilmiştir. Mahkememizce işe giriş bildirgesi aslı üzerinde imza incelemesi yaptırılmış, alınan 21.10.2024 tarihi bilirkişi raporu ile işe giriş bildirgesindeki sigortalı imzasının davacının eli ürünü olmadığı tespit edilmiştir. Bu şekilde, davacının, dava dilekçesinde ve duruşmada, 08.02.1988 tarihinde ... Tarım ve Gıda Ürünleri Sanayi ve ... A.Ş.'ye ait ... .. yolu 10 km'sinde bulunan .. sicil sayılı iş yerinde çalıştığını ve işe giriş bildirgesinde yazılı işveren nezdinde çalışmadığını beyan etmesi, 08.02.1988 tarihli davacıya ait işe giriş bildirgesinden sonra .. sicil numaralı ... Tar. Ür. San. A.Ş iş yerinden sigorta bildirimleri yapılan tanıklar .. ile ..'ın davacının ... Tar. Ür. San. A.Ş.'de çalıştığını beyan etmeleri, davacının dava konusu işe giriş bildirgesi işvereni ... ... (işe giriş bildirgesinde ... ...) nezdinde çalışmadığının ve işe giriş bildirgesindeki imzanın davacı eli ürünü olmadığının anlaşılması, diğer yandan davacının fiili çalıştığını beyan ettiği ... Tarım ve Gıda Ürünleri Sanayi ve ... A.Ş. ile dava konusu işe giriş bildirgesini davalı Kuruma veren işveren arasında herhangi bir fiili ve organik bağlantı tespit edilmemesi, davacının 08.02.1988 tarihinde fiili çalıştığı anlaşılan ... Tarım ve Gıda Ürünleri Sanayi ve ... A.Ş. tarafından davacı adına işe giriş bildirgesi verilmemesi, bu iş yerinde çalıştığına ilişkin ...'ya yansıyan bir delil bulunmaması, bu nedenle dava tarihi itibariyle hizmet tespit davalarındaki 5 yıllık hak düşürücü sürenin de geçmiş olması durumları birlikte değerlendirildiğinde, davacının, dava konusu işe giriş bildirgesi veren işveren nezdinde fiili çalışması olmaması ve çalıştığını iddia ettiği işveren ile dava konusu işe giriş bildirgesini veren işveren arasında herhangi bir fiili ve organik bağ da tespit edilmemesi karşısında, davacının, dava konusu işe giriş bildirgesi veren işveren nezdinde fiili çalışması olmadığı kabul edilerek..." gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı ... vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili, fiili çalışmanın ispatlandığını belirterek temyiz isteminde bulunmuştur.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Uyuşmazlık, sigorta başlangıcının tespiti istemine ilişkindir.
1.Davanın yasal dayanakları, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 2., 6., 9., 79., 108. maddesi hükümleridir.
Bir kimsenin sigortalı sayılabilmesi için sigortalı işe giriş bildirgesinin varlığı yeterli olmayıp, aynı zamanda o kimsenin Yasanın belirlediği biçimde (506 sayılı Kanun'un 2. maddesi ve 5510 sayılı Kanun'un 4/a maddesi) eylemli olarak çalışması da koşuldur. Bu yön 506 sayılı Kanun'un 6. maddesi ile 5510 sayılı Kanun'un 7/a maddesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 1999/21-549-555, 2005/21-437-4 48... /21-306-320 sayılı kararlarında da vurgulanmıştır. Bu bakımdan davacının işyerinde eylemli olarak çalışıp çalışmadığının yöntemince araştırılması gerektiği ortadadır.
Hizmet tespitinin bir türü olan sigortalılık başlangıç tespiti davasında, dava konusu dönem yönünden hem çalışmaların geçtiği iş yerinin varlığı hem de sigortalının çalışmalarının gerçek ve sigortalı çalışma olduğunun hiçbir teredüte yol açmayacak şekilde ispatlanması gerekmektedir.
Bu tür davalar yalnızca bir günlük çalışmanın tespitinden ibaret olarak görülmemeli, bir günlük çalışmanın kabulü ile saptanacak sigortalılık başlangıcının sigortalıya sağlayacağı sigortalılık süresi ile birlikte kazandıracağı haklar dikkate alınmalı ve giriş bildirgesi ile birlikte eylemli çalışmanın bulunup bulunmadığı özellikle belirlenmelidir.
Bu da dava konusu çalışmaların sigortalı çalışma niteliğinde olup olmadığı, sigortalı çalışma niteliğinde ise çalışmanın varlığı yönünden dönemde bordrolu olan tanık, yoksa komşu işyeri tanığı araştırarak ifadelerinin alınması, varsa bu döneme ilişkin makbuz, fatura, defter gibi tüm kayıt ve belgelerin incelenmesi, 5 06... sayılı Kanunlar ile Yargıtayın yerleşik içtihatları gereğidir.
2.Mahkemenin yazılı hükmü, eksik inceleme ve değerlendirmeye dayalıdır. Yukarıda anılan yasal düzenleme ve açıklamalara göre inceleme konusu dava değerlendirildiğinde, dava dışı .. sicil no.lu- ..-.. İşhanı No:.. .. adresli işveren tarafından davacı adına 08.02.1988 tarihli işe giriş bildirgesinin verilmiş olduğu,anılan işyerinin tescil bilgilerinde ise işveren ünvanının "..." olduğu, işe giriş bildirgesinde belirtilen adreste kurulu bu iş yerinin tahmil-tahliye mahiyetli olduğu ve 01.01.1988-28.02.1988 tarihleri arasında kanun kapsamında olduğu, öte yandan davacı tarafın beyanlarında davacının ... Tarım ve Gıda Ürünleri Sanayi ve ... A.Ş.'ye ait Meyra meyve suyu fabrikasında çalıştığını beyan edildiği, işe giriş bildirgesinde işveren olarak belirtilen ...ile işe iş yeri tescilinde işveren olarak belirtilen ... ile birlikte 20.09.1985 tarihinde kurulduğu ve şu anda faal olmadığı ilgili ... sicilinden bildirilen,ancak faaliyet alanına ilişkin bir bilgi verilmemiş olan bir şahıs firmasının olduğu, anılan şahıs firmasının da adresinin davacının işe giriş bildirgesinde belirtilen adresle aynı olduğu, dolayısıyla bu firmanın faaliyet alanı ile davacının çalıştığını bildirdiği meyve suyu fabrikasında taşeron veya başkaca iş ilişkisi içinde tahmil tahliye yada başkaca bir iş yapılıp yapılmadığı, bu kapsamda davacının çalıştırılıp çalıştırılmadığının araştırılmadığı, dosyadaki diğer delillere göre yazılı şekilde hüküm kurulduğu anlaşılmaktadır.
3.Tüm bu açıklamalara göre Mahkemece, ilgili ... sicilinden ..-..ortaklığına ait şahıs firmasının faal olduğu dönem, faaliyet alanları ile ilgili bilgiler celbedilmeli, ... Tarım ve Gıda Ürünleri Sanayi ve ... A.Ş.'den de sorulmak suretiyle anılan şahıs firması ile dava konusu dönemde tahmil tahliye veya başkaca bir iş yaptırılıp yaptırılmadığı araştırılmalı, davacının çalıştığını belirttiği bu fabrikaya komşu iş yeri sahipleri ile kayda geçmiş çalışanları ..., vergi dairesi, belediye ve emniyet vasıtasıyla araştırılarak belirlenerek beyanları çalışma kayıtları da getirtilerek dinlenmeli, komşu iş yerinin tespit edilememesi halinde taraflardan davacının çalışmasını bilebilecek olan kişiler sorulmak suretiyle bu tanıkların da sigortalılık ve vergi kayıtları getirtilmek suretiyle beyanları alınmalı, böylelikle toplanan ve toplanacak tüm deliller birlikte değerlendirilmek suretiyle, sonucuna göre bir karar verilmelidir.
Bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, yazılı şekilde karar tesisi, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle,
1.Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,
2.İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
Peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgilisine iadesine,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
15.04.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.